Zmiany w ustawie o PIP – część III

Nadchodzące zmiany wyostrzą istniejące od lat trudności w określeniu precyzyjnej granicy między stosunkiem pracy a współpracą dopuszczalną na podstawie umowy cywilnoprawnej / kontraktu B2B.

Za typowe elementy stosunku pracy, które inspektorzy PIP będą weryfikować podczas kontroli uznaje się przede wszystkim:

  • Osobiste świadczenie pracy – brak możliwości wyznaczenia zastępcy,
  • Odpłatność – wykonywanie zadań w zamian za regularnie wypłacane wynagrodzenie (najczęściej w stałej wysokości),
  • Podporządkowanie pracodawcy – wykonywanie poleceń przełożonych,
  • Wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę – sztywne godziny pracy w biurze lub systemie narzuconym przez pracodawcę,
  • Ryzyko gospodarcze po stronie pracodawcy – sytuacja, w której to pracodawca, a nie wykonawca, ponosi ekonomiczne konsekwencje działalności gospodarczej.

Decydujący jest jednak całokształt, czyli tzw. "test przeważających cech". Stałe orzecznictwo Sądu Najwyższego jednoznacznie wskazuje, że o kwalifikacji prawnej danej relacji nie decyduje pojedyncza cecha, lecz całokształt wszystkich warunków i okoliczności świadczenia pracy oraz to, które cechy są dominujące. Z tego powodu w nawet bardzo podobnych stanach faktycznych mogą zapadać odmienne wyroki.

Przykładowymi elementami, które mogą przeważyć szalę na korzyść kontraktu cywilnoprawnego lub B2B mogą być:

  • Prawo do wskazania zastępcy,
  • Ustalania czasu wykonania zadań – brak narzuconych sztywnych ram czasowych,
  • Źródło przychodów – liczba innych klientów obsługiwanych przez kontrahenta,
  • Stopień integracji z organizacją – ustalenie, że kontrahent nie korzysta z zasobów organizacyjnych i technicznych pracodawcy, nie uczestniczy w wewnętrznych szkoleniach i nie jest wcielony do hierarchicznej struktury tak jak pozostali pracownicy,
  • Odpowiedzialność wykonawcy wobec osób trzecich.
     

Jaka jest rola woli stron?

W postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wydania decyzji o istnieniu stosunku pracy, PIP (a później sądy) muszą uwzględniać autonomiczną wolę stron.

Wola stron ma jednak znaczenie tylko wtedy, gdy nie jest ona sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego oraz nie zmierza do obejścia prawa. Jeśli praca wykonywana jest w warunkach podporządkowania, zgodna wola obu stron co do innego niż umowa o pracę rodzaju umowy, nie będzie miała znaczenia.

Podobnie jak dotychczas, nazwa umowy nie będzie rozstrzygająco decydować o jej kwalifikacji. PIP będzie stosować zasadę pierwszeństwa faktów nad formą.

Zarówno wola stron jak i nazwa umowy mogą mieć natomiast znaczenie dla ustalenia przeważających cech stosunku zatrudnienia, jeśli stosunek ten wykazuje cechy zarówno umowy o pracę jak i cywilnoprawnej.

 

 

Czas na audyt modeli zatrudnienia

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, wchodząca w życie 8 lipca 2026 r., to największa od lat zmiana w obszarze kontroli form zatrudnienia w Polsce. Przyznanie PIP uprawnienia do jednostronnego wydawania decyzji administracyjnych znacznie podnosi poziom ryzyka dla pracodawców nieprawidłowo stosujących umowy cywilnoprawne i B2B. Dlatego warto przeanalizować nie tylko treść umów, ale przede wszystkim realny sposób ich wykonywania, a także przeszkolić kadrę zarządzającą, by wykonywanie umów cywilnoprawnych odpowiadało wymogom tych umów.