Jak przebiega postępowanie zmierzające do wydania decyzji PIP o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy i jakie są skutki tej decyzji?
Zmiany w ustawie o PIP – część II
Jak będzie wyglądać procedura?
1. Kontrola PIP
PIP z własnej inicjatywy lub w wyniku skargi (z reguły pracownika) może zainicjować kontrolę przeprowadzoną przez inspektora pracy. Jeżeli inspektor uzna, że współpraca wykazuje cechy stosunku pracy, może wydać polecenie pokontrolne. Strony otrzymają możliwość samodzielnego skorygowania zasad współpracy.
2. Decyzja administracyjna
Jeżeli pracodawca nie zastosuje się do polecenia, okręgowy inspektor pracy może wszcząć postępowanie o stwierdzenie istnienia stosunku pracy. Postępowanie może zostać zakończone poprzez wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy, która to określi: strony umowy o pracę, rodzaj umowy, datę zawarcia, miejsce wykonywania pracy, wymiar czasu pracy i wysokość wynagrodzenia.
W ramach postępowania inspektor może żądać przedłożenia dokumentów czy złożenia wyjaśnień przez pracodawcę, kontrahenta, ale też przez inne osoby. Pracodawca powinien pamiętać, że może z własnej inicjatywy przedstawić swoje stanowisko i dowody popierające jego twierdzenia.
3. Odwołanie do sądu
Od decyzji będzie przysługiwało odwołanie do sądu pracy w terminie 30 dni za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy. Ostatecznie więc również po nowelizacji to sąd pozostanie organem kontrolującym prawidłowość rozstrzygnięcia PIP.
Jak było przed zmianą?
Do 8 lipca 2026 r. PIP nie posiada uprawnień do samodzielnego stwierdzania istnienia stosunku pracy.
Jeżeli inspektor uznał, że umowa cywilnoprawna była stosowana nieprawidłowo, mógł:
- wystąpić do pracodawcy z niewiążącym poleceniem zmiany umowy (ta możliwość będzie istnieć także po zmianie przepisów),
- skierować powództwo do sądu pracy.
Ustalenie, że mamy do czynienia z umową o pracę mogło jednak nastąpić wyłącznie na podstawie wyroku sądu.
Od kiedy pracodawca ponosi konsekwencje wynikające z decyzji PIP?
Nowe przepisy nie przewidują natychmiastowej wykonalności decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy z momentem jej wydania, bowiem z rozwiązania tego ostatecznie zrezygnowano w toku prac legislacyjnych.
Decyzji może jednak zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności w przypadku osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.
Tym samym, co do zasady, wykonaniu w zakresie skutków:
- wynikających z nawiązania stosunku pracy,
- związanych z obowiązkami w zakresie podatków, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego i obowiązkowych wpłat na fundusz,
będą podlegały decyzje z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania, albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.
Dodatkowo w sprawie sądowej o ustalenie istnienia stosunku pracy oraz w sprawie z odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy sąd może udzielić zabezpieczenia. Zabezpieczenie może polegać na tym, że umowę łączącą strony można zmienić, wypowiedzieć lub rozwiązać wyłącznie na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy, w tym regulujących powszechną i szczególną ochronę przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.
Podstawowym założeniem – również wypracowanym dopiero w późniejszym okresie prac nad projektem zmian – jest rozwiązanie zgodnie z którym, skutki decyzji mają działać na przyszłość, a nie automatycznie obejmować cały wcześniejszy okres współpracy. Trzeba natomiast pamiętać, że wciąż pozostaje otwarta droga sądowa dla ustalenia istnienia stosunku pracy. W ramach tego postępowania sąd może ustalić istnienie stosunku pracy także wstecznie, tj. od nawiązania stosunku cywilnoprawnego przez strony.
